โรคปอดอักเสบในผู้ใหญ่ (Pneumonia) อาการ สาเหตุ ภาวะแทรกซ้อน และการป้องกัน

โรคปอดอักเสบ (Pneumonia) เป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับ 2 ของคนไทย และเป็นโรคติดเชื้อในปอดที่พบได้ในทุกวัย โดยเฉพาะเด็กเล็ก ผู้ที่มีโรคประจำตัว และผู้ที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไป ซึ่งเป็นกลุ่มที่มีโอกาสติดเชื้อได้บ่อย และมีแนวโน้มเกิดอาการรุนแรงได้มากกว่า โดยผู้ใหญ่อายุ 50 ปีขึ้นไป ความเสี่ยงการติดเชื้อปอดอักเสบเริ่มสูงขึ้นอย่างน้อย 3 เท่าเนื่องจากภูมิคุ้มกันเสื่อมถอยตามวัย ความสามารถในการต่อสู้เชื้อโรคลดลง และเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนรุนแรง ^[1,4]

โรคปอดอักเสบ คืออะไร

โรคปอดอักเสบ (Pneumonia) หรือปอดบวม คือภาวะติดเชื้อบริเวณเนื้อปอดและถุงลม ทำให้มีของเหลวหรือหนองสะสมภายในถุงลม ส่งผลให้ประสิทธิภาพในการแลกเปลี่ยนออกซิเจนของปอดลดลง ผู้ป่วยจึงอาจมีอาการเหนื่อย หอบ และหายใจลำบาก ^[2,3]

สาเหตุของโรคปอดอักเสบในผู้ใหญ่

โรคปอดอักเสบเกิดจากเชื้อก่อโรคหลายชนิด ^[2,3]

• เชื้อแบคทีเรีย เช่น เชื้อนิวโมคอคคัส (Streptococcus pneumoniae) และเชื้อไมโคพลาสมา (Mycoplasma pneumoniae)
• เชื้อไวรัส เช่น เชื้อไข้หวัดใหญ่ เชื้อโควิด-19 และเชื้อ RSV
• เชื้อรา เช่น เชื้อคริปโตคอคคัส (Cryptococcus) และเชื้อฮิสโตพลาสมา (Histoplasma)

เชื้อนิวโมคอคคัสกับโรคปอดอักเสบ

เชื้อแบคทีเรียนิวโมคอคคัส (Streptococcus pneumoniae) เป็นสาเหตุอันดับ 1 ของแบคทีเรียที่ทำให้เกิดโรคปอดอักเสบทั้งในประเทศไทยและทั่วโลก และเชื้อนี้มีมากกว่า 100 สายพันธุ์ โดยแฝงตัวในโพรงจมูกและลำคอ โดยไม่แสดงอาการ ^[3,4,5,6,7]

แต่เมื่อร่างกายอ่อนแอ มีภูมิคุ้มกันลดลง หรือมีการติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจ เชื้อนิวโมคอคคัสอาจแพร่ลงสู่ปอดจนเกิดปอดอักเสบ ในบางรายอาจแพร่สู่กระแสเลือด หรือก่อให้เกิดเยื่อหุ้มสมองอักเสบ ซึ่งเป็นภาวะแทรกซ้อนรุนแรงที่อันตรายถึงชีวิต และเชื้อนิวโมคอคคัสสามารถแพร่กระจายจากคนสู่คนผ่านสารคัดหลั่งหรือละอองฝอยจากการไอ จาม ^[8,17]

อาการโรคปอดอักเสบในผู้ใหญ่

ความรุนแรงและลักษณะอาการของโรคปอดอักเสบ ขึ้นอยู่กับเชื้อก่อโรค อายุ และภาวะสุขภาพของผู้ป่วย ซึ่งอาจมีอาการได้ตั้งแต่มีไข้ ไอ อ่อนเพลีย ไปจนถึงหายใจลำบาก หอบเหนื่อย และอาจรุนแรงถึงขั้นเสียชีวิตได้ ^[3]

อย่างไรก็ตามในกลุ่มผู้สูงอายุหรือผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง อาการอาจไม่ชัดเจน บางรายไม่มีไข้หรือไม่มีอาการไอ แต่มีอาการซึม สับสน รับประทานอาหารได้น้อยลง หรืออ่อนแรงกะทันหัน ซึ่งเป็นสัญญาณของการติดเชื้อรุนแรง จำเป็นต้องนำส่งโรงพยาบาลทันที^[3,9]

โรคปอดอักเสบแตกต่างกับโรคทางเดินหายใจอื่นอย่างไร

โรคปอดอักเสบในระยะแรกอาจมีอาการคล้ายโรคติดเชื้อทางเดินหายใจอื่น เช่น ไข้หวัด ไข้หวัดใหญ่ หรือโควิด-19 ทำให้แยกโรคจากอาการเพียงอย่างเดียวได้ยาก โดยสามารถเปรียบเทียบลักษณะของแต่ละโรคได้ตามตารางต่อไปนี้ ^{[10,11,12,13]}

หากมีอาการทางเดินหายใจที่ไม่ดีขึ้น มีไข้สูงต่อเนื่อง หรือเริ่มมีอาการเหนื่อยหอบ ควรเข้ารับการตรวจวินิจฉัยโดยแพทย์ทันที เพื่อยืนยันสาเหตุ และรับการรักษาอย่างเหมาะสม

กลุ่มเสี่ยงต่อโรคปอดอักเสบรุนแรง

ผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงสูงต่อการเกิดโรคปอดอักเสบ และภาวะแทรกซ้อนรุนแรงจากการติดเชื้อนิวโมคอคคัส ได้แก่

• เด็กเล็ก อายุน้อยกว่า 5 ปี
• ผู้ที่มีอายุ 50 ปี ขึ้นไป
• ผู้ที่มีโรคประจำตัว
• ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง
• ผู้ที่สูบบุหรี่หรือดื่มแอลกอฮอล์
• ผู้ป่วยติดเตียงหรือมีภาวะกลืนลำบาก ^[3,8]

คลิก ประเมินความเสี่ยงปอดอักเสบ

โรคปอดอักเสบรักษาอย่างไร

การรักษาพิจารณาตามชนิดของเชื้อก่อโรค ความรุนแรงของอาการ อายุ และภาวะสุขภาพของผู้ป่วย ^[3,9,14]

• โรคปอดอักเสบจากเชื้อแบคทีเรีย เช่น เชื้อนิวโมคอคคัส รักษาด้วยยาปฏิชีวนะ (Antibiotics) ร่วมกับรักษาตามอาการ เช่น ยาลดไข้ ยาละลายเสมหะ หรือยาขยายหลอดลม
• โรคปอดอักเสบจากเชื้อไวรัส ส่วนใหญ่รักษาตามอาการ และอาจพิจารณาให้ยาต้านไวรัสในบางกรณี

ผู้ป่วยโรคปอดอักเสบที่อาการไม่รุนแรงสามารถรักษาแบบผู้ป่วยนอก และพักฟื้นที่บ้านได้ ส่วนผู้ป่วยที่มีอาการรุนแรงหรือมีภาวะแทรกซ้อน อาจจำเป็นต้องเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลนานถึง 12 วัน โดยเฉพาะเมื่อมีอาการต่อไปนี้ ^[3,15,16,17]

• หายใจลำบาก หรือหอบเหนื่อยมาก
• ระดับออกซิเจนในเลือดต่ำ
• ไข้สูงต่อเนื่อง
• ซึม หรือสับสน
• รับประทานอาหารหรือดื่มน้ำได้น้อย
• โรคประจำตัวกำเริบ
• มีภาวะแทรกซ้อนจากการติดเชื้อ

แนวทางป้องกันโรคปอดอักเสบในผู้ใหญ่

โรคปอดอักเสบป้องกันและลดความเสี่ยงได้ด้วย 2 แนวทางหลัก ดังนี้

ปรับพฤติกรรมและดูแลสุขอนามัย ^[3,9,19]

• ล้างมือให้สะอาดเป็นประจำ และสวมหน้ากากในที่แออัด หรือเมื่อใกล้ชิดผู้ป่วยโรคทางเดินหายใจ
• หลีกเลี่ยงควันบุหรี่ ฝุ่นละออง และสารระคายเคืองที่ทำลายปอด
• พักผ่อนให้เพียงพอ รับประทานอาหารครบ 5 หมู่ และออกกำลังกายสม่ำเสมอ
• ควบคุมโรคประจำตัว เช่น โรคเบาหวาน โรคหัวใจ หรือโรคปอดเรื้อรัง ให้คงที่ตามคำแนะนำของแพทย์

การรับวัคซีนเพื่อสร้างภูมิคุ้มกัน ^{[4,9,19,20,21,22]}

• วัคซีนปอดอักเสบนิวโมคอคคัส ช่วยลดความเสี่ยงของการติดเชื้อ ภาวะแทรกซ้อนรุนแรง และการเสียชีวิตจากนิวโมคอคคัส โดยเฉพาะในเด็กอายุน้อยกว่า 5 ปี ผู้ที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไป ผู้ที่มีโรคประจำตัว และผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง
• วัคซีนไข้หวัดใหญ่ ควรฉีดกระตุ้นเป็นประจำทุกปี เนื่องจากเชื้อไวรัสมีการเปลี่ยนแปลงสายพันธุ์ทุกปี
• วัคซีนโควิด-19 ควรฉีดประจำทุกปี โดยเฉพาะในผู้สูงอายุและผู้ที่มีโรคประจำตัว
• วัคซีนอาร์เอสวี (RSV) ช่วยลดความเสี่ยงการติดเชื้อ ความรุนแรง และการนอนโรงพยาบาลจากเชื้อไวรัส RSV โดยเฉพาะผู้ที่มีอายุ 18 ปีขึ้นไปที่มีความเสี่ยงสูงต่อการติดเชื้อ RSV เช่น ผู้ที่มีโรคประจำตัว หรือภูมิคุ้มกันบกพร่อง

เคยเป็นปอดอักเสบแล้ว เป็นซ้ำได้หรือไม่

ผู้ที่เคยรักษาหายแล้วยังคงมีโอกาสเป็นซ้ำได้ เนื่องจากโรคปอดอักเสบเกิดจากเชื้อก่อโรคหลายชนิด และการติดเชื้อครั้งก่อนไม่ได้สร้างภูมิคุ้มกันต่อเชื้อทุกสายพันธุ์ ^[2,9]

การป่วยซ้ำบ่อยครั้งอาจส่งผลกระทบต่อสมรรถภาพปอด ทำให้ร่างกายฟื้นตัวช้าลง และเพิ่มอัตราการเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล โดยเฉพาะในผู้ที่มีโรคประจำตัว หรือมีภูมิคุ้มกันบกพร่อง ^[16]

เรื่องเข้าใจผิดเกี่ยวกับโรคปอดอักเสบ

1. โรคปอดอักเสบเป็นเพียงหวัดลงปอด

ไม่ถูกต้องทั้งหมด แม้อาการเริ่มต้นอาจคล้ายไข้หวัด แต่โรคปอดอักเสบเป็นภาวะติดเชื้อที่เนื้อปอดและถุงลม ซึ่งส่งผลต่อการหายใจ และนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนรุนแรง โดยเฉพาะในผู้ที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไป และผู้ที่มีโรคประจำตัว ^[3,9]

2. ไม่มีไข้ แสดงว่าไม่เป็นโรคปอดอักเสบ

ไม่เสมอไป แม้ไข้จะเป็นอาการหลัก แต่ผู้ป่วยบางราย โดยเฉพาะสูงอายุหรือผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง อาจไม่มีไข้ แต่มีอาการอื่นแทน เช่น อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย ซึมลง หรือสับสน ^[9]

3. โรคปอดอักเสบไม่สามารถติดต่อได้

ไม่ถูกต้องทั้งหมด โรคปอดอักเสบบางชนิดสามารถติดต่อได้ หากเกิดจากเชื้อไวรัสหรือแบคทีเรียที่แพร่ผ่านละอองฝอยจากการไอ จาม หรือการสัมผัสสารคัดหลั่งของผู้ติดเชื้อ ^[3]

คำถามพบบ่อยเกี่ยวกับโรคปอดอักเสบ (FAQ)

Q: โรคปอดอักเสบในผู้ใหญ่อันตรายหรือไม่?

A: โรคปอดอักเสบอาจเป็นอันตรายและรุนแรงถึงชีวิตได้ โดยไม่ได้ส่งผลเพียงอาการหายใจลำบาก หรือหอบเหนื่อยเท่านั้น แต่ยังอาจก่อให้เกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น การติดเชื้อในกระแสเลือด ภาวะหายใจล้มเหลว และอาจนำไปสู่การเสียชีวิตได้ โดยเฉพาะในผู้ที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไป ผู้ที่มีโรคประจำตัว และผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง ^[3,4]

Q: โรคปอดอักเสบใช้เวลารักษานานหรือไม่?

A: ระยะเวลาขึ้นอยู่กับสาเหตุ ความรุนแรง และภาวะสุขภาพของผู้ป่วย ผู้ป่วยที่อาการไม่รุนแรงมักดีขึ้นภายใน 1-2 สัปดาห์ ส่วนผู้ที่มีโรคประจำตัวร่วม หรือมีอาการรุนแรงอาจใช้เวลารักษานานขึ้น ^[3,9]

Q: เป็นโรคปอดอักเสบ แต่ไม่ไอ ไม่มีไข้ เป็นไปได้หรือไม่?

A: เป็นไปได้ โดยเฉพาะสูงอายุ และผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง ซึ่งอาจไม่มีอาการไอหรือไข้ชัดเจน แต่จะพบความผิดปกติอื่นแทน เช่น อ่อนเพลีย ซึม สับสน หรือหายใจเหนื่อย หากพบอาการเหล่านี้ ควรพบแพทย์เพื่อรับการตรวจวินิจฉัย ^[3,18]

PP-PNR-THA-0400