ปอดอักเสบ (Pneumonia) เป็นโรคติดเชื้อระบบทางเดินหายใจที่เกิดได้ในผู้ใหญ่ทุกวัย และอาจรุนแรงจนต้องเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล หนึ่งในสาเหตุสำคัญของโรคปอดอักเสบคือการติดเชื้อแบคทีเรียนิวโมคอคคัส (Streptococcus pneumoniae) [1]
การรับวัคซีนปอดอักเสบนิวโมคอคคัสจะช่วยลดความเสี่ยงของการติดเชื้อรุนแรงและภาวะแทรกซ้อนได้ โดยเฉพาะในผู้ใหญ่อายุ 50 ปีขึ้นไปและผู้ที่มีโรคประจำตัว [1,2]
วัคซีนปอดอักเสบนิวโมคอคคัส คืออะไร
วัคซีนปอดอักเสบนิวโมคอคคัส หรือวัคซีนป้องกันการติดเชื้อในกระแสเลือด (Pneumococcal Vaccine) เป็นวัคซีนช่วยป้องกันการติดเชื้อแบคทีเรียนิวโมคอคคัส ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของโรคปอดอักเสบ [3]
เชื้อนี้ติดต่อผ่านละอองฝอยจากการไอ จาม มักแฝงตัวในโพรงจมูกและคอโดยไม่แสดงอาการ แต่หากภูมิคุ้มกันตกหรือติดเชื้อไวรัส เชื้ออาจรุกรานจนเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรง โดยเฉพาะในผู้ใหญ่อายุ 50 ปีขึ้นไปและผู้มีโรคประจำตัว [1,4]
แม้วัคซีนนี้ไม่สามารถป้องกันปอดอักเสบได้ทุกสาเหตุ แต่มีบทบาทสำคัญในการป้องกันเชื้อแบคทีเรียนิวโมคอคคัสที่เป็นสาเหตุหลักของปอดอักเสบและการติดเชื้อในกระแสเลือด [5]
ผู้ใหญ่กลุ่มใดควรได้รับวัคซีนปอดอักเสบนิวโมคอคคัส
โรคปอดอักเสบเกิดได้กับคนทุกวัย แต่บางกลุ่มเสี่ยงติดเชื้อรุนแรงและเกิดภาวะแทรกซ้อนมากกว่าปกติ
แพทย์จึงแนะนำให้กลุ่มเสี่ยงเหล่านี้รับวัคซีนปอดอักเสบนิวโมคอคคัสเพื่อป้องกัน
วัคซีนปอดอักเสบนิวโมคอคคัสมีประโยชน์อย่างไร
วัคซีนช่วยลดความเสี่ยงติดเชื้อรุนแรง ลดภาวะแทรกซ้อน ลดการนอนโรงพยาบาล และลดอัตราการเสียชีวิต [6]
วัคซีนปอดอักเสบนิวโมคอคคัสสำหรับผู้ใหญ่มีกี่ชนิด
วัคซีนปอดอักเสบนิวโมคอคคัสสำหรับผู้ใหญ่ แบ่งเป็น 2 ชนิดหลัก ได้แก่ วัคซีนชนิดคอนจูเกต (PCV) และวัคซีนชนิดโพลีแซ็กคาไรด์ (PPSV) [3,5]
วัคซีนชนิดคอนจูเกต (PCV: Pneumococcal Conjugate Vaccine)
ใช้เทคโนโลยีคอนจูเกต โดยนำแอนติเจนไปต่อกับโปรตีนพาหะ ช่วยกระตุ้นภูมิคุ้มกันได้ดี และคงอยู่ได้นาน ใช้ได้ทั้งในเด็กและผู้ใหญ่
แบ่งชนิดตามจำนวนสายพันธุ์ของเชื้อก่อโรคที่ครอบคลุมในไทย ดังนี้ [9]
- PCV13 (13 สายพันธุ์) ครอบคลุมเชื้อก่อโรครุนแรง 79%
- PCV15 (15 สายพันธุ์) ครอบคลุมเชื้อก่อโรครุนแรง 81%
- PCV20 (20 สายพันธุ์) ครอบคลุมเชื้อก่อโรครุนแรงอย่างน้อย 94%
วัคซีนชนิดโพลีแซ็กคาไรด์ (PPSV: Pneumococcal Polysaccharide Vaccine)
ใช้แอนติเจนเพียงอย่างเดียว ทำให้ภูมิคุ้มกันอาจมีระยะเวลาคงอยู่จำกัด ครอบคลุมเชื้อก่อโรครุนแรง 82% แนะนำให้รับหลังจากได้รับ PCV13 หรือ PCV15 ตามคำแนะนำของแพทย์
ผู้ใหญ่ควรรับวัคซีนปอดอักเสบนิวโมคอคคัสเมื่อใด
การรับวัคซีนพิจารณาจาก 2 ปัจจัยหลัก
- พิจารณาตามอายุ: ผู้ใหญ่อายุ 50 ปีขึ้นไป เนื่องจากภูมิคุ้มกันลดลงตามธรรมชาติ จึงเสี่ยงติดเชื้อรุนแรงได้ง่ายขึ้น [1,4]
- พิจารณาตามปัจจัยเสี่ยง: ผู้ใหญ่อายุ 18 ปีขึ้นไปที่มีโรคประจำตัว หรือปัจจัยเสี่ยงทำให้ร่างกายอ่อนแอ เช่น โรคเบาหวาน โรคหัวใจ โรคปอดเรื้อรัง โรคตับ โรคไตเรื้อรัง ภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง หรือผู้ที่สูบบุหรี่ [3,9]
คำแนะนำการให้วัคซีนปอดอักเสบนิวโมคอคคัส
สมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทย แนะนำการให้วัคซีนปอดอักเสบนิวโมคอคคัสสำหรับผู้ใหญ่ ดังนี้ [5,8,9]
- ผู้ที่ไม่เคยรับวัคซีนมาก่อน
- วัคซีน PCV20 จำนวน 1 เข็ม ไม่จำเป็นต้องฉีดซ้ำ
- วัคซีน PCV13 หรือ PCV15 จำนวน 1 เข็ม ตามด้วย PPSV23 อีก 1-2 เข็ม เว้นระยะห่างตามข้อกำหนดทางการแพทย์
- สำหรับผู้ที่ปลูกถ่ายไขกระดูก อาจมีคำแนะนำการให้วัคซีนสำหรับแตกต่างออกไป แนะนำให้ปรึกษาแพทย์เพื่อขอข้อแนะนำเพิ่มเติม
- ผู้ที่เคยรับวัคซีนแล้ว ใบบางกรณีอาจจำเป็นต้องรับวัคซีนเพิ่มเติม ขึ้นอยู่กับอายุ สุขภาพ ความเสี่ยง และชนิดวัคซีนที่เคยได้รับ
ผลข้างเคียงหลังรับวัคซีนปอดอักเสบนิวโมคอคคัส
หลังรับวัคซีนอาจพบอาการไม่พึงประสงค์เล็กน้อย ส่วนใหญ่อาการไม่รุนแรง มักหายได้เองใน 2-3 วัน [5,7]
เรื่องเข้าใจผิดเกี่ยวกับวัคซีนปอดอักเสบนิวโมคอคคัสในผู้ใหญ่
1. วัคซีนปอดอักเสบนิวโมคอคคัสจำเป็นเฉพาะในเด็กเท่านั้น
ผู้ใหญ่อายุ 50 ปีขึ้นไป ผู้ที่มีโรคประจำตัว และผู้ที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง เป็นกลุ่มเสี่ยงที่ต้องให้ความสำคัญกับการป้องกันโรคปอดอักเสบ จึงมีคำแนะนำให้รับวัคซีนเพื่อป้องกันโรคนี้เช่นกัน [1]
2. สุขภาพแข็งแรง ไม่จำเป็นต้องรับวัคซีนปอดอักเสบนิวโมคอคคัส
แม้สุขภาพโดยรวมแข็งแรง แต่ผู้ใหญ่อายุ 50 ปีขึ้นไป ภูมิคุ้มกันลดลงตามอายุ ทำให้มีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อโรคปอดอักเสบนิวโมคอคคัสและภาวะแทรกซ้อนเพิ่มขึ้น 3-8 เท่า การรับวัคซีนจึงเป็นสิ่งที่ควรพิจารณาเพื่อช่วยป้องกันและลดความรุนแรงของปอดอักเสบ [1,2]
3. ได้รับวัคซีนปอดอักเสบนิวโมคอคคัสแล้ว จะไม่เป็นโรคปอดอักเสบอีก
วัคซีนไม่สามารถป้องกันปอดอักเสบได้ทุกสาเหตุ แต่ช่วยลดความเสี่ยงติดเชื้อ ภาวะแทรกซ้อนรุนแรง การนอนโรงพยาบาล และการเสียชีวิต ที่เกิดจากเชื้อนิวโมคอคคัส [6]
4. ได้รับวัคซีนไข้หวัดใหญ่แล้ว ไม่จำเป็นต้องรับวัคซีนปอดอักเสบนิวโมคอคคัส
วัคซีนไข้หวัดใหญ่และวัคซีนปอดอักเสบนิวโมคอคคัสช่วยป้องกันเชื้อคนละชนิด การได้รับวัคซีนทั้งสองชนิดจึงช่วยลดความเสี่ยงการติดเชื้อทางเดินหายใจ โรคปอดอักเสบ และภาวะแทรกซ้อนที่เกี่ยวข้อง แต่ไม่สามารถใช้ทดแทนกันได้ [2,4,10]
คำถามพบบ่อยเกี่ยวกับวัคซีนปอดอักเสบนิวโมคอคคัสในผู้ใหญ่ (FAQ)
Q: วัคซีนปอดอักเสบนิวโมคอคคัสต้องรับทุกปีหรือไม่?
A: ไม่จำเป็นต้องรับทุกปี จำนวนเข็มและความจำเป็นในการรับวัคซีนเพิ่มเติม 1-3 เข็ม ขึ้นอยู่กับชนิดวัคซีน อายุ ประวัติการรับวัคซีน หรืออาจพิจารณารับวัคซีนเพิ่มเติมเพื่อเพิ่มความครอบคลุมต่อเชื้อก่อโรคที่พบได้บ่อย ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับคำแนะนำเพิ่มเติม [3,9]
Q: เคยเป็นปอดอักเสบแล้ว ยังจำเป็นต้องรับวัคซีนหรือไม่?
A: ยังคงจำเป็น เนื่องจากโรคปอดอักเสบเกิดจากเชื้อหลายชนิดและหลายสายพันธุ์ ผู้ที่เคยป่วยจึงมีโอกาสติดเชื้อซ้ำได้ [5]
Q: วัคซีนปอดอักเสบนิวโมคอคคัสจำเป็นต้องรับเข็มกระตุ้นหรือไม่?
A: ปัจจุบันยังไม่มีคำแนะนำการให้รับเข็มกระตุ้น แต่บางรายอาจต้องรับวัคซีนเพิ่มเติม ขึ้นอยู่กับอายุ สุขภาพ ปัจจัยเสี่ยง และชนิดของวัคซีนที่เคยได้รับ เพื่อให้ครอบคลุมสายพันธุ์เชื้อก่อโรคมากขึ้น [3,8]
Q: รับวัคซีนปอดอักเสบนิวโมคอคคัสร่วมกับวัคซีนอื่นได้หรือไม่?
A: กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข มีคำแนะนำสามารถรับวัคซีนปอดอักเสบนิวโมคอคคัส ร่วมกับวัคซีนไข้หวัดใหญ่ในเวลาเดียวกันได้ โดยการฉีดวัคซีนคนละข้างของต้นแขน [11]
- American Lung Association. Pneumonia [Internet]. [cited 2026 May 25].
Available from: https://www.lung.org/lung-health-diseases/lung-disease-lookup/pneumonia - Centers for Disease Control and Prevention (CDC). About Pneumonia [Internet]. [cited 2026 May 25].
Available from: https://www.cdc.gov/pneumonia/about/index.html - American Thoracic Society. Pneumococcal Vaccines [Internet]. [cited 2026 May 25].
Available from: https://site.thoracic.org/advocacy-patients/patient-resources/pneumococcal-vaccines - National Foundation for Infectious Diseases (NFID). Pneumococcal Disease [Internet]. [cited 2026 May 25].
Available from: https://www.nfid.org/infectious-disease/pneumococcal/ - Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Pneumococcal Vaccination [Internet]. [cited 2026 May 25].
Available from: https://www.cdc.gov/pneumococcal/vaccines/index.html - National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI). Pneumonia [Internet]. [cited 2026 May 25].
Available from: https://www.nhlbi.nih.gov/health/pneumonia - หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล. ความรู้เรื่องยา [Internet]. [cited 2026 May 25].
Available from: https://pharmacy.mahidol.ac.th/dic/knowledge_full.php?id=47 - Immunize.org. Pneumococcal Conjugate Vaccine (PCV) Vaccine Information Statement [Internet]. [cited 2026 May 25].
Available from: https://www.immunize.org/wp-content/uploads/vis/pcv.pdf - สมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทย. ตารางคำแนะนำการให้วัคซีนป้องกันโรคสำหรับผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ พ.ศ. 2568 [Internet]. [cited 2026 May 25].
Available from: https://idthai.org/Contents/Views/?d=!8!11!!1005 - Yin M, Huang L, Zhang Y, et al. Effectiveness and safety of dual influenza and pneumococcal vaccination versus separate administration or no vaccination in older adults: a meta-analysis [Internet]. [cited 2026 May 25].
Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29961353/ - กองโรคป้องกันด้วยวัคซีน กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข, ตำราวัคซีนและการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรค ปี 2562. หน้า 166-76
PP-PNR-THA-0401
